Moda może być aktywnym narzędziem rewolucji. Lata 60’, bogate w przemiany społeczne i obyczajowe, były bodźcem dla Mary Quant, André Courrégesa i Yvesa Saint Laurenta do stawiania oporu przeciwko patriarchalnym normom. Przyjrzyjmy się bliżej ich twórczym manifestom. Jak uderzali w konserwatywne zasady? Jak rozumieli nowoczesną kobiecość?
Rewolucja seksualna i nowe potrzeby
Aby w pełni poczuć siłę ich projektów, najpierw musimy odrobinę się cofnąć.
Jesteśmy w roku 1960. Pigułka antykoncepcyjna Envoid właśnie trafia do sprzedaży. Kobiety i mężczyźni otrzymują wyraźny znak: seks nie służy tylko do prokreacji.
Dla kobiet jest ona jednak czymś znacznie większym. Wynalazek ten umożliwia kontrolę nad płodnością. Od teraz mogą wreszcie żyć bez obaw o nieplanowaną ciążę. Zamiast rodzić i wychowywać, kobiety mogą zadbać o siebie: odroczyć macierzyństwo, kontynuować edukację i iść do pracy. Uniezależnić się.
Masowo korzystają z tej okazji. Na studiach zyskują dostęp do ośrodków feminizmu, odrywają się od rodziny, włączają w debaty na temat równości i poznają swobodę seksualną. Z kolei w pracy odzyskują poczucie sprawczości, zarabiają pierwsze własne pieniądze i symbolicznie przekraczają próg domu, wchodząc w sferę publiczną.
Zaczynają randkować, z uśmiechem na twarzach szwendać się po miastach, tańczyć do rock and rolla, siadać stłoczone na podłogach sal wykładowych, spacerować z przyjaciółką pod rękę i gonić odjeżdżający autobus.
Jeszcze tylko jedna rzecz krępowała je nie do zniesienia: ubrania. Te wciąż pozostawały sztywne, skrajnie niewygodne i sprowadzające kobietę do jednej, płaskiej roli.
Moda inkluzywna i użytkowa – mini-spódniczka Mary Quant
Kobieta na ulicach Londynu, źródło: Wiki Commons
Brytyjka Mary Quant, zareagowała na nagłą zmianę w potrzebach młodych dziewczyn, które zauważalnie sprzeciwiały się konserwatywnym normom.
Marzyła o stworzeniu mody użytkowej; takiej, która dotrzyma im tempa. Tymczasem dostępne projekty wciąż pełniły jedynie funkcję estetyczną, głęboko zakorzenioną w dawnej mentalności.
Znała prawdziwe potrzeby nowego pokolenia. Obserwowała je zza szyb swojego butiku Bazaar mieszczącego się przy Kings Road – centrum kontrkultury i ulicy przyciągającej młodych ludzi.
Quant dostrzegła, jak jej koleżanki skracają zbyt długie spódnice dyktowane trendami lat 50’, jak wysokie obcasy przeszkadzają na nierównych chodnikach Londynu i jak nieelastyczne materiały krępują ich ruchy.
Poza tym – przede wszystkim sama wciąż była młodą dziewczyną. Właśnie dlatego jej projekty były aż tak celne i aż tak znienawidzone przez konserwatywne środowiska pragnące zachowania statusu quo. Kościoły, władze uczelni i zakłady pracy głośno protestowały przeciwko swobodzie charakteryzującej wchodzące w dorosłość kobiety.
Mary Quant sprezentowała swoim rówieśniczkom ubrania, które były z nimi w ruchu. To jej przypisuje się największe zasługi w rozpropagowaniu długości mini, chociaż jak sama podkreślała: to dziewczyny z King’s Road wynalazły minispódniczki. Odrzuciła długość starego pokolenia, manifestując wolność obyczajową i autonomię cielesną młodej kobiety.
Odkryła nogi nie tylko, by zapewnić wygodę, lecz zwłaszcza w formie wizualnego manifestu nowego pokolenia. Utożsamiła je z aktywnością i niezależnością. Eksponując je w ten sposób, podkreśliła, że stanowią doskonałą kobiecą broń i antidotum na stagnację.
Obnaża je z resztą wielokrotnie i na wiele sposobów. Robi to nawet w słynnej Wet Collection prezentującej modernistyczne, przyciągające wzrok płaszcze przeciwdeszczowe z PCV, które długością dostosowuje do swoich spódniczek.
Mary tworzyła ubrania figlarne i zuchwałe, w cenach osiągalnych dla studentek i początkujących pracownic, torując młodym kobietom – dotychczas skutecznie uciszanym – drogę do wyrażania siebie.
Mary Quant doceniły nie tylko jej rówieśniczki. W 1966 r. otrzymała Order Imperium Brytyjskiego za wkład w brytyjską modę.
Myślę, że z łatwością zgadniesz, jak wyglądał jej strój na ceremonii odznaczenia w Pałacu Buckingham.
André Courréges – wizjoner kosmicznej estetyki, futurysta i twórca androgynicznych projektów
Komplet autorstwa Andrégo Courrégesa, źródło: Wiki Commons
Rok 1964. Sonda kosmiczna Mariner 4 fotografuje planetę Mars, dostarczając pierwszych zdjęć innej planety z tak bliskiej odległości. Rozwój technologii zachwyca i inspiruje.
Tymczasem kobiety wciąż zarabiają aż o 39% mniej, niż mężczyźni wykonujący te same obowiązki. Dalej muszą walczyć o równość, dlatego pewien Francuz dostarcza im zbroi.
André Courréges zainspirowany podbojem kosmosu tworzy kolekcje zatytułowane Space Age i Moon Girl. Szyje ubrania, w których kobieta może stanąć pewnie na dwóch nogach, podeprzeć ręce na biodrach i spojrzeć w dal z podniesioną brodą i wypiętą piersią. Robi to porzucając sztywne, niepraktyczne materiały i krępujące fasony, na rzecz projektów androgynicznych i funkcjonalnych, mających swoje źródło w fascynacji podbojem kosmosu.
Traktuje kobietę jako obywatelkę przyszłości i tak chce ją ubrać.
Courreges skupia się na geometrycznych liniach i wygodzie. Nie podkreśla talii, nie wciska modelek w dopasowane fasony, nie zmusza do noszenia wydłużających nóg obcasów. Pomaga im w pełni uwolnić ciało od wymogów tradycji.
W projektach Francuza dominują sukienki o krojach w kształcie litery A, płaskie, futurystyczne obuwie, okulary i gogle oraz biel, srebro i żywe, nasycone kolory. Całkowicie ignoruje istnienie talii, biustu i bioder (kojarzonych z rolą reprodukcyjną). Kobieta w jego oczach nie jest już wyłącznie matką, kochanką i panią domu. Zyskuje własną tożsamość i śmiałość do zabawy wizerunkiem.
Nowoczesna, kobieca zbroja w interpretacji Courréges powstaje z materiałów, takich jak PCV, spandex, nylon, lurex, które są gotowe do założenia od razu po wyjęciu z szafy, bez żmudnych sesji przy desce do prasowania.
Bo nowoczesna kobieta w jego interpretacji nie ma czasu na takie czynności. Jak sam podkreślał (według relacji prasowej LIFE Magazine z 1965 r.):
You don’t walk through life anymore. You run. You dance. You drive a car. Clothes must be able to move too. W wolnym tłumaczeniu na język polski: Już nie idziesz przez życie. Ty biegniesz. Ty tańczysz. Ty prowadzisz auto. Twoje ubrania muszą za Tobą nadążać.
Le Smoking na pograniczu płci
Pracownia YSL, źródło: Wikipedia Commons
Rok 1966. Feminizm drugiej fali rozkwita. Mężczyźni wciąż mają kilka pozostałych symboli władzy i autorytetu, ale właśnie tracą kolejny. Yves Saint Laurent opracowuje damski smoking.
Pierwsze pojawienie się na wybiegu Le Smokingu wywołało szok wśród konserwatywnych środowisk. Dotychczas zasady były jasne: na wieczór mężczyzna wkłada elegancki smoking, natomiast kobieta wybiera sukienkę. Tymczasem YSL wprowadza na salony strój łamiący płciową kodyfikację, rozmywający granice i rzucający wyzwanie tradycyjnym konwencjom.
Jego smoking był radykalnym ruchem. Zapożyczony z męskiej szafy fason, dopasował do kobiecego ciała. Podkreślił ramiona i talię, zaproponował szerokie spodnie, jedwabny pas i satynowe klapy przyciągające wzrok w okolice klatki piersiowej. Stworzył projekt pełen charyzmy, zachowując jednocześnie elementy kobiecości – silnej, sprawczej, pewnej siebie. Takiej, która może konkurować z mężczyzną.
Ten wyraz buntu również spotkał się z oporem. Kobiety noszące smoking były wypraszane z luksusowych miejsc i hoteli. W odpowiedzi YSL tworzy kolekcję Rive Gauche – bardziej przystępną cenowo i dostępną dla szerszej publiczności, propagując swój pomysł i zachęcając kobiety do łamania norm.
Niezłomne działania przyniosły efekty. Le Smoking stał się ponadczasowym klasykiem i wszedł do kanonu mody wieczorowej, a kobiety zyskały pełną swobodę w wyborze tego, jak chcą wyglądać.
Moda jako źródło nowej tożsamości kobiet
Skrócenie spódnic, odrzucenie obcasów czy założenie spodni było nie tylko trendem, lecz publicznym oświadczeniem o autonomii ciała — stale obecnym przy kobiecie, dodającym jej siły i przypominającym o słuszności walki. Swoją odwagą i innowacyjnymi pomysłami, Quant, Courreges i YSL pomogli tysiącom kobiet ukształtować nową tożsamość w czasach wielkich zmian.
Moda w ich wykonaniu była wizualnym odzwierciedleniem feminizmu. Ich perspektywa kobiecości do dziś inspiruje i udowadnia, że silna kobieta może być zarówno figlarna i zabawna, sprawcza i niezależna, jak i magnetyczna i pełna charyzmy. Bo to wyłącznie jej wybór.
- https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Aankomst_en_vertrek,_mannequins,_Bestanddeelnr_919-6219.jpg
- https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Swinging_London_1969_(JOKAMAL2A02-38).tif
- https://en.wikipedia.org/wiki/Andr%C3%A9_Courr%C3%A8ges#/media/File:Ensemble15,_Andr%C3%A9_Courr%C3%A8ges,_1965.jpg
- https://commons.wikimedia.org/wiki/File:YSL_Expo_Gold_(2)_01.jpg
ZAJAWKI:
1. Quant, Courréges, Saint-Laurent – trzy nazwiska, które poprzez modę dały kobietom narzędzie buntu w latach 60’. W artykule sprawdzamy, jak ich projekty od kosmicznej estetyki po damski smoking, uderzały w konserwatywne normy.
Kliknij w link i dowiedz się, jak ubrania pomogły kobietom w walce o nową tożsamość.
2. Lata 60’ – moment, w którym moda stanęła po stronie kobiet. Społeczna rewolucja i druga fala feminizmu potrzebowały nowej garderoby, a tych trzech projektantów podołało wyzwaniu. Mimo protestów, niezrozumienia i zakazów środowisk konserwatywnych.
Poznaj rewolucyjne projekty, które pomogły kobietom wywalczyć niezależność.
