Porwanie, kastracja i teorie spiskowe. Bugonia Lanthimosa może być statementem, ale trzeba go zdekodować. To film, w którym nie ma pozytywnych bohaterów, a podział na dobro i zło upada po kilkunastu minutach. Lanthimos zmusza nas do empatyzowania z tym, co zwykle lekceważymy – i robi to przy pomocy kosmitów, pszczół i gnijącego wołu.
Gdybym nie obejrzała przed seansem trailera, przez pierwsze kilka scen nie sądziłabym, że w filmie w ogóle pojawi się wątek kosmitów. Co więcej miałabym swoją kandydaturę na protagonistów. Byliby nimi porywacze, z liderem duetu żywo przejętym losem pszczół, które mieszkają i dzielnie pracują w ulach nieopodal ich zagraconego domku. Taka ocena sytuacji trwa maksymalnie kilka scen, dosłownie kilkanaście minut. Powodem porwania nie jest bowiem zatroskanie o los owadów, jak naiwnie z początku chciałam myśleć. Nie mamy tu do czynienia z ekoterrorystami, ani radykalnymi aktywistami oddanymi sprawie, ale z wyznawcami teorii spiskowej, wedle której ramię w ramię z ludźmi w codziennym ziemskim życiu uczestniczą kosmici. Porwana przez nich kobieta to właśnie egzemplarz przybyszki z innej planety, która ma porywaczom umożliwić kontakt z Imperatorem, czyli kosmicznym szefem szefów. I w tym momencie mój podział na dobrych i złych upada… Na pytanie, czy ktokolwiek jest tutaj pozytywnym bohaterem, za którym chciałabym podążać, nie tylko nie dostanę odpowiedzi, ale będę zmuszona zrobić w tej sprawie dochodzenie.
Diagnozę kondycji moralnej bohaterów utrudnia fakt, że z porwaną również trudno empatyzować. Głównie przez jej wyrachowanie, korporacyjną dwulicowość i niebywałe praktyczne popisy perswazyjno-manipulacyjne. Michelle Fuller (grana przez Emmę Stone) to królowa korporacji Auxolith, której (ciekawostka!) stworzono nawet realny profil na LinkedIn.
Nad czerwoną podeszwą szpilek Michelle Fuller, rozwodził się już pewien modowy fetyszysta w innej recenzji, co przypomina mi, że nie ma sensu streszczać fabuły, bo dzisiejszy czytelnik jest żądny smaczków godnie wypełniających kinomaniacki żołądek. Zacznijmy od tego, że w roli dowodzącej mamy kobietę, co powinno zbliżyć obie dłonie publiki opowiadającej się za równouprawnieniem, w geście oklasków. Ta sama grupa być może doceni również fakt, że postać ta nie jest seksualizowana i że widz może szybko mieć pewność, że fabuła tego filmu w tę stronę nie skręci, ponieważ (uwaga spoiler!) porywacze poddają się dobrowolnej, chemicznej kastracji. Dodatkowo golą Michelle na łyso, co może zostać przez koneserów kobiecych bujnych fryzur, odebrane jako pozbawienie rycerza miecza.
Wtrącona do zagraconego, piwnicznego lochu CEO za pomocą swojego wytrenowanego, jak się dowiadujemy, na licznych uniwersytetach i fakultetach umysłu, szybko zwęsza ukrywającą się pod stertą zużytych i zatęchłych przedmiotów dramatyczną historię jednego z porywaczy – Teddy’ego. Oto bohater, którego imiennicy zapisali się na kartach historii jako niewybaczalni złole: Ted Bundy, Ted Kaczyński, Ted Maher. Jak się wkracza w taki mrok? Jednym z wytłumaczeń jest przebyta trauma, która zakrzywia percepcję. Czy to tłumaczy wyrządzaną krzywdę? Jaki jest wynik dochodzenia w sprawie tego, kto jest dobry, a kto zły? Tego oczywiście zdradzić nie mogę.
Wyszłam z seansu z wyrysowanym w wyobraźni schematem. Przypominał łańcuch pokarmowy, gdzie kolejne ogniwa to zwierzęta, ludzie i nadludzie (w filmie kosmici). Stosunek ludzi do zwierząt cechuje taka nadwiedza i władza, jak w przypadku relacji genialnych kosmitów i ułomnych ludzi. Ta analogia nie może być przypadkowa. I moim zdaniem ta ostatnia nadludzka forma istnienia z obcej planety, została wrzucona do tej opowieści właśnie po to, abyśmy zdobyli się na empatyzowanie z formami istnienia od nas zależnymi, żebyśmy na chwilę zakwestionowali swoją gatunkową megalomanię. Bo szczególnie w świecie, w którym propozycje kościołów często nie wyrabiają na zakręcie, zaczynamy funkcjonować w rzeczywistości, w której wiara w coś ponadludzkiego nie jest zabetonowanym elementem naszej tożsamości. Po prostu wątpimy i mamy do tego prawo i nie ma w tym nic złego. Ale efektem ubocznym braku czegoś ponad nami, może być postawienie człowieka na wyjątkowo śliskim piedestale. To my sprawczy i nieomylni, zaślepieni chęcią jedzenia sushi i manifestowania swojego życiowo-zawodowego cwaniactwa możemy sprawić, że wydamy zabójczy rozkaz likwidacji pewnej zwierzęcej rodziny, bo nasza korporacja będzie miała zapotrzebowanie na nowy, szkodliwy preparat zatruwający pewien dotąd sprawnie, pożytecznie i spokojnie funkcjonujący zwierzęcy habitat.
Niewiele recenzji, które czytałam, z częstymi przerwami na scrollowanie, rozwieszanie prania i krzyczenie z przerażenia na widok skrzętnie skonstruowanych zbitek słownych stworzonych z myślą o SEO, wyjaśnia znaczenie tytułu filmu. Niejedna fanka procedur i niezmiennych od stuleci zasad, nauczająca języka polskiego w szkole, zapewne ten akapit chciałaby przesunąć gdzieś bliżej początku tego tekstu, ale ja celowo zostawiam to na koniec.
Bugonia łączy w sobie dwa starogreckie słowa: wół i potomstwo. To nawiązanie do procesu, podczas którego z gnijącego ciała martwego wołu wychodzi rój pszczół. Więcej na ten temat znajdziecie u Wergiliusza oraz jego interpretatorów. Widziałam już kilka niemalże prestidigitatorskich prób dekodowania tytułu filmu Lanthimosa. Kluczowe jest w nich to, kto lub co jest w filmie jest wołem, a kto lub co pszczołami. Najczęściej wół równa się Michelle Fuller. Nie zgadzam się z tym. Nasi porywacze również nie postępują dobrze, mają wiele na sumieniu. Zło jest w tym filmie więcej niż postaciami. A co do pszczół musicie rozwikłać to sami.
Ostatnia ciekawostka na koniec. Istnieje limitowana edycja naszyjnika wykonanego w całości z odzyskanego srebra filmowego, pozyskanego z 35-milimetrowych rolek filmu Bugonia z kamery VistaVision. Projekt naszyjnika, pszczoły miodnej, wzorowany jest na jednym z rekwizytów z planu filmowego. Cena wynosi 207 funtów.
