Irving Penn, Yves Saint Laurent, Paris, 1957 © The Irving Penn Foundation 7 © Fondation Pierre Bergé - Yves Saint Laurent.
Irving Penn, Yves Saint Laurent, Paris, 1957 © The Irving Penn Foundation 7 © Fondation Pierre Bergé - Yves Saint Laurent.
Ludzie i Historie

Yves Saint Laurent i cena wrażliwości

Narcyz. Wizjoner. Introwertyk. Geniusz. Człowiek uzależniony od chwały i używek. Jeden z najsłynniejszych projektantów modowych na świecie – francuz, którego nazwisko na zawsze zostanie zapamiętane. Yves Saint Laurent nie tylko stworzył modowe imperium. Był człowiekiem, który wspiął się na piedestał, aby z niego spaść i wrócić w większej chwale. 

Yves Saint Laurent © Loomies Dean, pogrzeb Diora.
Yves Saint Laurent © Loomies Dean, pogrzeb Diora.


Słynna fotografia 

Jedno z najbardziej rozpoznawalnych zdjęć Saint Laurenta pochodzi z 1957 r. Młody, zaledwie 21-letni projektant ubrany jest w czarny płaszcz i garnitur. Wzrok ma wbity w ziemię, niemal nieobecny. Symboliczna fotografia została wykonana podczas pogrzebu, jednego z najsłynniejszych projektantów w historii – Christiana Diora, który w wieku 52 lat zmarł na atak serca. Kilka miesięcy wcześniej Dior wybrał go na głównego projektanta domu mody. Moment przełomowy, w jego karierze i życiu. Saint Laurent stracił swojego mentora, a oczy całego modowego świata skierowały się na młodego Yves’a, którego sława miała dopiero nadejść. 

Yves Saint Laurent z rodzicami, 1938 r. © Droits réservés
Yves Saint Laurent z rodzicami, 1938 r. © Droits réservés

Yves Saint Laurent urodził się 1 sierpnia 1936 roku w Oranie, mieście znajdującym się we francuskiej Algierii. Od najmłodszych lat wykazywał się talentem. Początkowo, w ramach dziecięcej zabawy projektował papierowe lalki. Wraz z wiekiem jego projekty polepszały się. W nastoletnich latach zaczął projektować swoje pierwsze sukienki – dla mamy oraz dwóch młodszych sióstr. Pasjonował go teatr, chciał projektować stroje dla aktorów. Pasję wspierały siostry oraz matka, która zabierała go do swojej krawcowej. Zachęcała go do oceniania stylizacji.  Zacisze domowe kontrastowało z jego ponurą szkolną rzeczywistością. Saint Laurent od najmłodszych lat miał problemy z nawiązywaniem znajomości. Jako młody chłopiec nie posiadał przyjaciół, a koledzy w klasie wyśmiewali go, dostrzegając jego homoseksualność. W rezultacie stał się obiektem drwin i przemocy, co doprowadziło do problemów nerwicowych. Po latach wspominał czasy szkolne jako koszmar. Siły dodawały mu marzenia, w których się zatracał, w ciężkich chwilach wyobrażał sobie wielką sławę. 

Za sprawą koneksji rodzinnych, poznał Michela de Brunhoff, ówczesnego redaktora naczelnego francuskiego magazynu Vogue. Wpływowy dziennikarz ujrzał w nim talent i poznał go ze słynnym Christianem Diorem. Saint Laurent został natychmiastowo zatrudniony, i już 20 czerwca 1955 roku rozpoczął pracę. Niecały miesiąc później premierę na pokazie mody miała zaprojektowana przez niego suknia. Yves w tamtym czasie dawał się poznać jako ambitny, cichy ale pogodny młody mężczyzna.  Został namaszczony na następcę swojego mistrza jeszcze za jego życia. Śmierć Diora otworzyła przed nim drogę do zostania głównym projektantem rozsławionego na całym świecie domu mody. Stało się to zarówno spełnieniem marzeń, jak i przekleństwem Saint Laurenta. 

Christian Dior i Yves Saint Laurent © Droits réservés
Christian Dior i Yves Saint Laurent © Droits réservés

Projektant zaczął być nagle na ustach całego modowego świata, wesołość z jakiej dał się poznać zaćmiona została nerwowością oraz stanami lękowymi, które starał się ukrywać. Problemy z nawiązywaniem kontaktów towarzyskich i nieśmiałość krępowały go szczególnie, gdyż ze względu na swoją aktualną pozycję był na świeczniku towarzyskim. Stres i przytłoczenie obowiązkami doprowadzały go nawet do wypadania włosów. Ciężka praca i nadszarpnięte nerwy złożyły się na powstanie jego pierwszej samodzielnej kolekcji jako głównego projektanta. Trapèze zaprezentowana przez Yves’a odniosła wielki sukces. Podczas pogrzebu Diora, nie wiedział, że w kondukcie żałobnym idzie człowiek, który stanie się jego największą miłością – z którym założy własny dom mody.

Yves Saint Laurent i Pierre Berge © Droits Réservés
Yves Saint Laurent i Pierre Berge © Droits Réservés

Mowa o Pierre Berge, różnił się od Saint Laurenta, był pewny siebie, towarzyski, zabawny, dobrze radził sobie z mediami. Poznali się podczas kolacji organizowanej w 1958 roku przez dziennikarkę Marie Louise Bousquet. Berge miał narysować ołówkiem portret młodego projektanta, rysunek ten Yves zatrzymał. Umieścił go w jego pracowni i znajdował się tam nawet po ich rozstaniu.  Berge na kolacji był ze swoim długoletnim partnerem, malarzem Bernardem Buffetem. W tym samym roku para się rozstała. Berge związał się wkrótce z Saint Laurentem. Łączył ich burzliwy związek, pierwsze zerwanie miało nastąpić po niecałym roku, ponieważ Yves miał dopuszczać się zdrady.  Berge stanowił jedną z kluczowych postaci w życiu Yves’a. Wspólnie umiłowali sobie Marrakesz, który stał się ich drugim domem i inspiracją. Pierre pomógł mu w jednym z największych kryzysów życia projektanta, czyli po utracie pozycji w domu mody Dior. 

Zizi Jeanmaire i Yves Saint Laurent, 1959 © Les ayants droit d'André Ostier.
Zizi Jeanmaire i Yves Saint Laurent, 1959 © Les ayants droit d’André Ostier.

1 września 1960 roku, w wieku 24 lat, został powołany do wojska w związku z toczącą się wojną francusko-algierskiej. Wystarczyło dwadzieścia dni służby, aby odmienić jego życie. Ze szczytów świata modowego w Paryżu, Saint Laurent miał pełnić rolę żołnierza w Algierii. Doznał załamania nerwowego z powodu traktowania jakiego doświadczył w wojsku. Przeniesiony został do szpitala wojskowego, gdzie usłyszał tragiczną wiadomość –  został zwolniony z Diora. Na jego miejsce został wybrany już zastępca. Stan psychiczny Saint Laurenta jeszcze się pogorszył. Przeniesiono go do szpitala w Val-de-Grace, gdzie oprócz leków, została zapisana mu terapia elektrowstrząsowa.  Zwolnienie z domu mody Dior, przeżywał ciężko. Gdy jego następca miał zaprezentować swoją pierwszą kolekcję, Berge i przyjaciele Saint-Laurenta zabrali go na wakacje na Wyspy Kanaryjskie. Oni także zachęcali go do założenia własnej marki.  Mimo swoich wielkich ambicji, zdobytej sławy i uznania, Yves nie wierzył, że może powrócić na sam szczyt. Czuł rozgoryczenie. Coraz częściej znajomi widzieli jego ataki agresji.

Yves Saint Laurent, 1961 r. © Droits Réservés
Yves Saint Laurent, 1961 r. © Droits Réservés

14 listopada 1961 roku, w wieku zaledwie 25 lat, Yves Saint Laurent z Pierrem Bergem otworzył dom mody swojego imienia. Pięć lat później otworzył pierwszy butik w Paryżu. Marka odnosiła upragniony przez twórcę sukces i się rozrastała. W 1968 roku otworzył butik w Nowym Jorku, a rok później w Londynie. Yves w firmie miał zajmować się tym co najlepiej potrafił, czyli projektowaniem. Znacznie więcej obowiązków związanych stricte z biznesem spadło na Pierre’a. Marka rosła z biegiem czasu. Podczas startu rewolucji seksualnej, Saint Laurent zaprezentował charakterystyczną transparentną suknię z paskiem z piór. W swoich projektach nie bał się prezentować ówczesny trendów, na przykład pop-artu. 

Pierwszy damski smoking, 1966 © Musée Yves Saint Laurent Paris / Gérard Pataa - DR
Pierwszy damski smoking, 1966 © Musée Yves Saint Laurent Paris / Gérard Pataa – DR
Oryginalny szkic pierwszego damskiego smokingu © Musée Yves Saint Laurent Paris
Oryginalny szkic pierwszego damskiego smokingu © Musée Yves Saint Laurent Paris

W 1966 roku wprowadził na rynek smokingi dla kobiet – odzież wcześniej zarezerwowaną wyłącznie dla mężczyzn. Yves Saint Laurent powrócił do chwały świata mody, w wielkim stylu i był uznawanym za jednego z najważniejszych projektantów. Medialną burzę wywołała promocja perfum Pour Homme, w 1971 roku. Saint Laurent doskonale wiedział czego chce – skandalu. Yves zapozował nago, wyłącznie z oprawkami okularów. Pierwotnie projektant chciał, żeby flakon premierowych perfum, znajdował się między jego udami, jednak na to nie zgodził się fotograf. Gazety odmawiały publikacji zdjęć reklamowych. Cel prowokacji został osiągnięty – zarówno o produkcie, jak i twórcy zrobiło się głośno.

Studio d’Yves Saint Laurent Sélection de polaroids réalisés à la veille du défilé 1979-2002.
Studio d’Yves Saint Laurent Sélection de polaroids réalisés à la veille du défilé 1979-2002.

W życiu prywatnym Yves nie stronił od używek i romansów. W latach 70. miał być widywany w klubach nocnych. W 1973 roku miał nawiązać romans z Jacquesem de Bascharem – partnerem innego znanego projektanta, Karla Lagerfelda. Związek z Pierrem zakończył w 1978 roku. Mężczyźni pozostali przyjaciółmi. Yves pogrążył się w alkoholu i narkotykach, nowe kolekcje zyskiwały coraz mniejsze uznanie. Brak kolejnych sukcesów połączony z nadużywaniem substancji, negatywnie odbiło się na zdrowiu psychicznym projektanta. Trafił do szpitala psychiatrycznego, gdzie miał leczyć się z depresji. Pobyt rzeczywiście go zmienił, przestał pić i wydawał się weselszy. Poprawa nie trwała długo. Po pokazie w 1990 roku, pierwszy raz od lat urządził przyjęcie. Gdy rankiem w sypialni pojawił się pożar, wywołał on powrót stanów lękowych. 

Yves Saint Laurent pozując nago do reklamy perfum Pour Homme, 1971 © The Estate of Jeanloup Sieff.
Yves Saint Laurent pozując nago do reklamy perfum Pour Homme, 1971 © The Estate of Jeanloup Sieff.

Yves wyjechał do Marrakeszu, gdzie ponownie popadł w nałóg, nie chciał jeść ani pracować. Siostra wraz jego byłym partnerem zorganizowali mu powrót do Paryża. Saint Laurent trafił do szpitala psychiatrycznego, tym razem na 3 miesiące – z powodu majaczenia alkoholowego. W 1993 roku dom mody Yves Saint Laurent został sprzedany Sanofi, za 3 miliardy 600 tysięcy franków. Saint Laurent miał zagwarantowane 5 % zysku od każdej premiery perfum. W piątek 13 października 2000 r. odbył się pierwszy pokaz mody bez obecności Yvesa, pod batutą dyrektora kreatywnego – Toma Forda. Saint Laurent miał przebywać wtedy w Marrakeszu, jednak znajdował się w domu czekając na relację Pierre’a Berge. Ford przyznawał, że Yves był zazdrosny, pisał do niego nieprzyjemne listy i określił go oraz Pierre’a jako diabolicznych. Ogłosił swoje odejście z firmy na konferencji prasowej 7 stycznia 2002 roku. Tego dnia krawcowe miały przyjść do pracy ubrane w odcieniach czerni i fioletu, żałobny strój stanowił wyraz szacunku i smutku, z powodu zakończenia współpracy ze znakomitym projektantem.

W 2007 roku zdiagnozowano u niego glejaka – złośliwy guz mózgu. Schorowany rozmawiał przez telefon ze swoją matką. Były partner Pierre Berge odwiedzał go codziennie, widział go również w dniu śmierci. Yves Saint Laurent, legendarny projektant zmarł 1 czerwca 2008 roku w wieku 71 lat, w swoim apartamencie. Pogrzeb odbył się cztery dni po jego śmierci. Zjawiły się nim osobistości ze świata polityki i mody. Trumna była okryta francuską flagą. Został skremowany, a jego prochy rozrzucono w jego ukochanym Marrakeszu. 

Czytaj więcej